Ahmed Cenabi / El Cezire İngi­lizce / 24.10.2009

İsrail'in geçen ocak ayın­daki Gazze sava­şın­dan sonra Türkiye'nin Orta Doğu siya­se­tin­deki rolü önemli ölçüde öne çıkmış durumda.

Recep Tay­yip Erdoğan'ın Ada­let ve Kal­kınma Par­tisi (AKP) 2002'de göreve gel­di­ğinde, diğer Müs­lü­man ülke­lerle tarihi, dini ve kül­tü­rel bağ­la­rını terk etme­ye­ce­ğini ifade etmişti.

Gazze savaşı sıra­sında AKP sözünü tuttu. Türk hükü­meti, İsrail'in askeri hare­kâ­tın­dan duy­duğu hoş­nut­suz­luğu dile getir­mekte tered­düt etmedi ve İsrail'in Gazze'deki sivil halkı hedef aldı­ğını söyledi.

Türk hükü­meti geçen hafta İsrail savaş uçak­la­rı­nın ulus­la­ra­rası askeri bir tat­bi­kata katıl­ma­sını engel­le­ye­rek yine vefa gösterdi.

Ana­dolu Kar­talı tat­bi­katı 1996 yılında Tür­kiye ile İsrail ara­sında imza­la­nan askeri anlaş­ma­nın ışığında 2001'den bu yana düzen­le­ni­yor. Genel­likle Türk, İsra­illi ve Ame­ri­kalı asker­leri içe­ren savaş oyunu, İsrail tara­fın­dan pilot­la­rı­nın her zaman­kin­den daha büyük bir hava saha­sında tat­bi­kat yapa­bil­me­leri için altın bir fır­sat ola­rak görülüyor.

Karar, Türkiye'nin uzun zaman­dan beri bir müt­te­fik olan görül­düğü İsrail'de kaş­la­rın kalk­ma­sına neden oldu ve iki ülke ara­sın­daki müs­tak­bel iliş­ki­ler üzerine kay­gı­ları artırdı.

Türkiye'nin ham­lesi kamu­yo­una yan­sı­yınca, İsrail Baş­ba­kanı Bin­ya­min Netan­yahu "Türkiye'nin siya­seti hangi yola git­ti­ğin­den kuşku duyu­yo­ruz" dedi.

Yeni­le­nen rol

Göz­lem­ci­ler, Türkiye'nin İsrail'e karşı bu yeni tutu­mu­nun, oyna­ması gerek­ti­ğine inan­dığı İslam ale­mi­nin lideri ve koru­yu­cusu olma rolünü can­lan­dır­mak için yapı­lan bir pla­nın par­çası oldu­ğunu düşü­nü­yor. Ame­ri­kan Arap Çalış­ma­ları Merkezi'nin yöne­ti­cisi Mun­zer Süley­man, "Türkiye'nin Arap ve İslam dün­ya­sıyla bağ­la­rını yeni­den kurma çabası yönün­deki siya­seti dik­kat çekici" diyor. Süley­man, "Bunu dene­yen ilk Türk hükü­meti bu değil, ancak AB'ye katı­lım arzusu bir engel teş­kil edi­yordu. Şimdiki hükü­met AB'ye giden yolun zorlu ve kar­ma­şık oldu­ğu­nun far­kında. Bu yüz­den son­suza dek bek­le­mek­tense İslam çevre­le­rin­deki stra­te­jik plan­la­rını uygu­la­mayı seçti" diyor.

Tür­kiye bir yan­dan da Orta Doğu'nun geri kala­nına kül­tü­rel ve tarih­sel ola­rak bağlı oldu­ğunu düşü­nü­yor. Türkler'in yönet­tiği Osmanlı İmpa­ra­tor­luğu, Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenil­gi­sine kadar Asya, Afrika ve Avrupa'da geniş top­rak­lara hükmetmişti.

Ankara'yı Orta Doğu jeopo­li­ti­ka­sı­nın mer­ke­zine yer­leş­tir­meyi ve Türkiye'nin bölge üzerin­deki eski gücü ve etki­sini yeni­den kazan­ma­sını amaç­la­yan bu yeni siya­set, ülke­nin impa­ra­tor­luk geç­mi­şine yapı­lan kasıtlı bir atıf. Bu eği­lim, söz konusu siya­se­tin mimarı da olan Tür­kiye Dışiş­leri Bakanı Ahmet Davu­toğlu tara­fın­dan dile geti­ri­len Yeni-Osmanlı terimi ile de ifade ediliyor.

Bu yak­la­şım halka hitap edi­yor. Erdo­ğan, İsrail'i Ana­dolu Kar­talı tat­bi­katı dışında tut­ma­nın Türk kamu­yo­unun görü­şüne dayan­dı­rıl­dı­ğını söy­lü­yor. Erdo­ğan, "Siyasi erk sahibi her kimse kamu­oyu görü­şüne dik­kate almak mec­bu­ri­ye­tin­de­dir. Bu bir sami­mi­yet mese­le­si­dir. Türkiye'nin kendi karar­la­rını kendi veren güçlü bir ülke oldu­ğu­nun bilin­me­sini iste­rim. Biz kim­se­den emir alma­yız." dedi.

Erdo­ğan; İsrail, Batılı ülke­ler ve İslam alemi ile iliş­ki­lerde ülkeyi bir denge unsuru ola­rak kul­lanma hede­fi­nin Türk halkı tara­fın­dan des­tek­len­di­ğini düşü­nü­yor. bir­çok göz­lemci bu nokta-yı nazarı paylaşıyor.

El Cezire'nin Tür­kiye muha­biri Yusuf El Şerif, "Türk bası­nına göz atan, sokak­taki insana kulak kabar­tan her­kes, Türk kamu­yo­unun hükü­me­tin İsrail'e karşı yeni yak­la­şı­mını des­tek­le­di­ğini fark ede­cek­tir." diyor. El Şerif, "Ayrıca, mev­cut İsrail hükü­me­ti­nin yapısı, yani Netan­yahu ve [dışiş­leri bakanı Avig­dor] Lieber­man gibi muha­fa­za­kâr çehre­ler­den olu­şan bu yapı, Erdoğan'ın İsrail'e karşı bu derece sert bir tavır takın­ma­sını kolay­laş­tı­rı­yor." diye ekliyor.

Tarihi sorun­lar

Erdo­ğan hükü­meti göreve baş­la­dı­ğın­dan bu yana İsrail'in artık böl­ge­deki tek ciddi güç olma­dı­ğını gös­terme çaba­sında oldu. 2000 yılın­daki Filis­tin ayak­lan­ması inti­fada sıra­sında, Tür­kiye İsrail'in güç kul­la­nı­mını kınadı ve Tel Aviv'le tek­lif aşa­ma­sın­daki bir su anlaş­ma­sını iptal etti.

2008'in sonuna gelin­di­ğinde Yeni-Osmanlı ilke­leri daha da iler­le­mişti. Ara­lık 2008'de İsrail Gazze'de savaş ilan etti­ğinde, Erdo­ğan doğ­ru­dan İsra­il­li­leri suç­ladı. Ama ne demek iste­di­ğini iyice anla­ta­bil­mek için Yahu­di­le­rin ve Türk­le­rin ortak tari­hine de baş­vurdu: "Sizin ata­la­rı­nızı (Yahu­di­leri) Avrupa'dan sür­gün edil­dik­le­rinde bu top­rak­larda (Türkiye'de) misa­fir ola­rak ağır­la­yan Osman­lı­la­rın torun­ları ola­rak konuşuyoruz."

Ancak böy­lesi atıf­lar, İsrail'e, Siyo­nist lider The­odor Herzl'in maddi sıkıntı içe­ri­sin­deki Osmanlı İmparatorluğu'na yük­sek mik­tarda kredi ve Sul­tan II. Abdülhamid'e (1842−1918) ödenecek şahsi bir müka­fat kar­şı­lı­ğında Kudüs'ün Yahu­di­lere bıra­kıl­ması tek­li­fi­nin geri çevril­di­ğini de hatırlatacaktır.

Erdoğan'ın şifreli tarih mesajı açıktı: Türkiye'nin Orta Doğu siya­seti artık siyasi çıkar­lara göre değil, ilke­lere göre belirlenecekti.

Böl­ge­deki ara­bu­lucu mu?

Yakın zamana kadar siya­set araş­tır­ma­cı­ları ve göz­lem­ci­ler Tür­kiye ile İsrail ara­sın­daki iliş­ki­leri kar­şı­lıklı çıkar­lara dayalı ola­rak tanım­lı­yor­lardı. İsrail, böl­gede güçlü bir Müs­lü­man müt­te­fike ihti­yacı vardı. Türkiye'nin de, 20.yy'ın başında bir mil­yon­dan fazla Ermeni'nin ölümün­deki iddia edi­len rolü kar­şı­sında Rum ve Erme­ni­le­rin Ame­ri­kan Kongresi'nden kınama kararı aldır­ma­sına karşı ABD'deki Yahudi lobi­sine ihti­yacı vardı. Öte yan­dan kimi göz­lem­ci­ler Erdoğan'ın yeni Orta Doğu siya­se­ti­nin böl­ge­deki nazik güç den­ge­sini teh­li­keye ata­bi­le­ce­ğini düşünüyor.

Eski bir dışiş­leri bakanı olan İlter Türk­men, geçen yılki uya­rı­sında uzun vade­deki kayıp­la­rın, kısa vadeli kaza­nım­lar­dan daha önemli ola­ca­ğını söy­le­mişti. Türk­men, "Türkiye-İsrail iliş­ki­le­ri­nin kopma nok­ta­sına gele­ce­ğini san­mı­yo­rum. İki taraf da kay­be­der. İsrail güve­ni­lir bir ortak­tan, Tür­kiye de Vaşington'daki Yahudi lobi­si­nin des­te­ğin­den olur." demişti.

Öte taraf­tan, İstanbul'un Ame­ri­kalı Yahudi lobi­sine hâlâ ihti­yaç duyup duy­ma­dığı tartışılır.

Osmanlı ordu­su­nun Birinci Dünya Savaşı sıra­ısnda Ermeni hal­kını top­luca kat­let­tiği iddi­asın­dan kay­nak­la­nan yüz­yıl­lık bir düş­man­lı­ğın ardın­dan, Tür­kiye ve Erme­nis­tan, bu ay içe­ri­sinde yeni­den dip­lo­ma­tik ilişki kur­mak ve sınır kapı­la­rını açmak üzere dönüm nok­tası nite­li­ğinde bir barış anlaş­ma­sına imza attılar.

İsrail ve Ame­rika Bir­le­şik Devletleri'nin her ne olursa olsun İsrail ve Suriye ara­sın­daki dolaylı görüş­me­ler için Türkiye'nin yar­dı­mına ihti­yaç duya­cağı da düşü­nü­lü­yor. Yıl­larca süren dip­lo­ma­tik çaba­la­rın ardın­dan, 2008'in Hazi­ran ayında Tür­kiye, dolaylı Suriye-İsrail müza­ke­re­le­rini baş­lat­mayı başardı. Tür­kiye, Irak'taki hemen hemen bütün kesim­lerle den­geli iliş­ki­ler yürüttü. Bu başa­rılı siya­se­tin sonucu, Mehdi ordu­su­nun Iraklı Şii lideri Muk­tada Essadr'ın Mayıs 2009'daki ziya­re­tinde görüldü. Essadr, Irak hükü­meti, İngil­tere ve ABD ara­sın­daki stra­te­jik ortak­lı­ğın kurul­ma­sında da Tür­kiye çok önemli bir görev üstlendi. Mehdi ordusu milis­leri silah­la­rını bıraktı ve 2007'den beri tut­tuk­ları Ame­ri­kalı ve İngi­liz esir­leri ser­best bıraktı. Kar­şı­lı­ğında, Irak hükü­meti Mehdi ordu­suna karşı yürü­tü­len tutuk­lama sefer­ber­li­ğini dur­durdu ve tutuk­la­nan Abdül­hadi El Der­raci gibi bazı lider­leri 2009'da ser­best bıraktı.

Orta Doğu'nun Etkin Gücü

Türk siya­seti üzerinde uzman­laş­mış Filis­tinli bir tarihçi olan Beşir Nefi, Ankara'nın çok yönlü bir siya­set benim­se­di­ğini, tarih­sel kay­naklı (Ermenistan'la uzlaşma ve Kürt sorunu gibi) anlaş­maz­lık­la­rını ve daha geniş bir coğ­raf­ya­daki ger­gin­lik­leri aynı anda çözmeye gay­ret etti­ğini düşü­nü­yor. Nefi, "Tür­kiye, gele­ce­ği­nin yal­nızca Avrupa Bir­liği ile bağ­lan­tılı olma­dı­ğını, daha önem­lisi Arap, Müs­lü­man ve Kaf­kas kom­şu­la­rıyla bağ­lan­tılı oldu­ğunu fark etti. Aynı zamanda, böl­gede acısı çeki­len bir çok soru­nun mer­ke­zinde Birinci Dünya Savaşı'nın ardın­dan Batı'nın dayat­tığı düzen­le­me­le­rin yat­tı­ğını da gördü ve bu ağır mira­sın sorun­la­rını çözmeye niyetli." diyor.

Türkiye'deki Milli Güven­lik Kurulu'na bir dönem danış­man­lık yap­mış olan Hasan Köni, gelecek yıl­larda Türkiye'nin Orta Doğu siya­se­tinde oyna­ya­cağı rolün git­tikçe önemli ola­cağı konu­sunda hem­fi­kir. Köni, "Neo-muhafazakârların artık Beyaz Saray'da olma­dık­ları ve yeni Ame­ri­kan yöne­ti­mi­nin Irak'tan çekil­meye kal­kış­tığı dik­kate alı­nırsa, Ame­rika Bir­le­şik Devletleri'nin, İran, Irak ve genel ola­rak Orta Doğu'ya karşı dura­bil­mesi için Türkiye'ye ihti­yacı ola­cak" diyor. Köni, "Tür­kiye, Müs­lü­man bir ülke oldu­ğun­dan ve hem İsra­il­li­lerle hem de Arap­larla iliş­ki­le­rini sür­dür­dü­ğün­den, bu rolü oyna­maya muk­te­dir­dir" diyor.

Ben­zer yazılar:

• Türkiye'nin yük­se­liÅŸi Tür­kiye, Orta DoÄŸu'daki ikti­dar oyu­nu­nun kural­la­rını yeni­den yazı­yor. Pat­rick Ste­ale bunun, Amerika'nın Irak'ta yarat­tığı fela­ket kadar, iÅŸba­şın­daki AKP'nin siya­se­ti­nin de...
• Türk çıkar­la­rı­nın avu­kat­ları Der Spi­egel, AKP hükü­me­ti­nin yurt­dı­şında yaÅŸa­yan Türk­ler vası­ta­sıyla nüfu­zunu artırma peÅŸinde oldu­ğunu, ve bunun Alman­yalı Türk siya­set­çi­le­rin tep­ki­sini çekti­ğini söylüyor....
• Suriye'nin yeni müt­te­fiki: Türkiye Tür­kiye, yakın­laş­tığı kom­şusu Suriye'nin dış­lan­mış­lık­tan kur­tul­ma­sına yar­dımcı olu­yor. Ancak Suriye için Ankara'ya bağımlı olma riski var. Orta DoÄŸu'daki den­ge­ler önemli...
• Tür­kiye Ä°srail'i dış­la­yınca tat­bi­kat iptal edildi Türkiye'deki askeri tat­bi­kata Ä°srail'in katı­lı­mı­nın red­de­dil­mesi, iki müt­te­fik ara­sın­daki ger­gin iliş­ki­le­rin bir gös­ter­gesi. Tür­kiye, daha geçen yıl Ä°srail ve Suriye...
• Gönül­leri fet­het­mek Türk dizi­le­ri­nin iÅŸi Ä°kinci sınıf Türk dizi­leri bile Arap dün­ya­sını ekran başına kilit­li­yor. Türk hükü­meti tabu sayı­lan konu­ları iÅŸle­yen dizi­lere çok ÅŸey borçlu....

Etiketler: Ahmet Davutoğlu, AKP, Gazze Şeridi, Osmanlı İmparatorluğu, Recep Tayyip Erdoğan, tatbikat, Türkiye, Türkiye-Ermenistan ilişkileri, Türkiye-İsrail ilişkileri, Türkiye-Suriye ilişkileri, Yeni-Osmanlı

Türkiye, Çeviriler kategorisindeki bu yazı Yasin Kokarca tarafından 30 Ekim 2009, Cuma günü saatler 16:07 iken yazıldı . Bu yazıya yapılan yorumları RSS 2.0 beslemesi ile takip edebilirsiniz.