Robert Fisk / Inde­pen­dent / 06.10.2009

Orta Doğu'nun yakın tari­hin­deki en etkili finan­sal deği­şi­min içe­ri­sinde olan Körfez'deki Arap ülke­leri, Çin, Rusya, Japonya ve Fransa ile bir­likte, pet­rol piya­sa­sında dolar yerine içe­ri­sinde Japon yeni, Çin yuanı ve Suudi Ara­bis­tan, Abu Dabi, Kuveyt ve Katar'ın dahil olduğu Kör­fez İşbir­liği Konseyi'ndeki ülke­ler için plan­la­nan ortak bir para biri­mi­nin yer aldığı bir döviz sepeti kul­lan­mayı planlıyor.

Rusya, Çin, Japonya ve Brezilya'nın maliye bakan­ları ve mer­kez ban­kası baş­kan­ları gizli top­lan­tı­larda bir araya gelip plan üzerinde çalış­maya çoktan baş­la­dı­lar. Bu da demek olu­yor ki pet­role artık dolar bazında fiyat biçilmeyecek.

Ayrın­tı­la­rına muva­kıf ola­ma­sa­lar da söz konusu top­lan­tı­lar­dan haber­dar olan Ame­ri­ka­lı­la­rın, şimdiye kadar sadık müt­te­fik­le­rin­den olan Japonya ve Arap ülke­leri dahil bu ulus­la­ra­rası ent­rika ile sava­şa­cak­la­rına kuşku yok. Çin'in eski Orta Doğu özel tem­sil­cisi Sun Bigan, bu top­lan­tı­la­rın ışığında Orta Doğu'da nüfuz ve pet­rol konu­sunda Çin ve ABD ara­sın­daki ayrı­lık­la­rın derin­leşme riski oldu­ğunu söylüyor.

Büyü­me­nin, enerji açı­sın­dan daha verim­siz olduğu Çin, ABD'ye naza­ran git gide daha çok pet­rol sarf edi­yor. Çinli mali kay­nak­lara göre dolar­dan vaz­ge­çi­lir­ken kul­la­nı­la­cak geçici para birimi altın olabilir.

Dünya Ban­kası baş­kanı Robert Zoel­lick mev­cut küre­sel reses­yona bağlı ola­rak Amerika'nın eko­no­mik gücü­nün zayıf­la­dı­ğını üstü örtülü bir şekilde kabul edi­yor. Zoel­lick, bu hafta İstanbul'daki IMF ve Dünya Ban­kası top­lan­tı­la­rın­dan önce "Bu buh­ra­nın miras­la­rın­dan biri deği­şen eko­no­mik güç iliş­ki­leri ola­bi­lir" dedi.

Bre­zilya ve Hin­dis­tan dolar üzerin­den yapıl­ma­ya­cak pet­rol fiyat­lan­dır­ması için işbir­li­ğine sıcak bakıyor.

Çin, çoğu Orta Doğu ve Rusya kay­naklı olmak üzere kul­lan­dığı pet­ro­lün yüzde 60'ını ithal edi­yor. Çinli­le­rin Irak'ta bu yıla kadar ABD'nin engel­le­diği pet­rol üretim imti­yaz­ları söz konusu. 2008'den bu yana da İran'la pet­rol arıtma ve gaz kay­nak­la­rını geliş­tir­mek için 8 mil­yar dolar­lık bir anlaş­ma­ları mev­cut. Çin'in Sudan'la pet­rol anlaş­ma­ları mev­cut ve bu anlaş­ma­lar Ame­ri­kan çıkar­la­rı­nın yerine geçi­yor. Ayrıca ben­zer bütün söz­leş­me­le­rin ortak­lık anlaş­ması şeklinde olduğu Libya'da pet­rol ayrı­ca­lık­ları için görüş­me­ler sürüyor.

Dahası, böl­ge­deki ithal Çin mal­ları, oto­mo­bil­ler­den silah­lara, gıda ürün­le­rine, teks­tile ve hatta oyun­cak­lara kadar, Orta Doğu'daki her bir ülke­nin itha­la­tı­nın en az yüzde 10'unu oluşturuyor.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardın­dan günü­müz ulus­la­ra­rası finans sis­te­mini miras ola­rak bıra­kan Bret­ton Woods anlaş­ma­la­rın­dan bu yana Amerika'nın tica­ret ortak­ları, haki­mi­ye­tin Washington'un elinde olması ile başa çıkmaya çalı­şır­ken, son yıl­larda buna ege­men küre­sel döviz rezervi ola­rak dola­rın hege­mon­yası eklenmişti.

Örne­ğin Çinli­ler, Ame­ri­ka­lı­la­rın dolar­dan daha erken bir uzak­laş­mayı engel­le­mek için İngiltere'yi avro­dan uzak dur­maya ikna etti­ğini düşü­nü­yor. Ancak Çinli mali kay­nak­lar dolar­dan vaz­geçme tar­tış­ma­la­rını engel­le­mek için artık çok geç oldu­ğunu söy­lü­yor. Hong Konglu ünlü bir bor­sacı Independent'a şunları akta­rı­yor: "İngi­liz­ler şaşkın bir hâlde ortada kaldı ve avroya dahil ola­cak­lar. Başka seçe­nek­leri yok çünkü Ame­ri­kan dola­rını kullanamazlar."

Çinli mali kay­nak­lar Baş­kan Barack Obama'nın ABD eko­no­mi­sini düzelt­mekle faz­la­sıyla meş­gul oldu­ğun­dan dokuz yıl­lık bir süre zar­fında dola­rın terk edil­me­si­nin ola­ğa­nüstü anlam­la­rına kon­santre ola­ma­dı­ğını düşü­nü­yor. Dövi­zin deği­şimi için şu anda öngö­rü­len tarih 2018. Çinli bir ban­kacı "Bu plan­lar ulus­la­ra­rası mali işlem­le­rin görü­nü­şünü değiş­ti­recek. Ame­rika ve İngil­tere çok kay­gılı olmalı" diyor.

İran geçen ayın son­la­rına doğru, bun­dan böyle döviz rezerv­le­ri­nin dolar yerine avro ola­rak tutu­la­ca­ğını açık­ladı. Ban­ka­cı­lar pet­ro­lünü dolar yerine avro üzerin­den sat­maya hazır­la­nan Orta Doğu'daki en son pet­rol ülke­si­nin başına neler gel­di­ğini elbette hatır­lı­yor. Sad­dam Hüse­yin bu kara­rını ilan ettik­ten bir kaç ay sonra Ame­ri­ka­lı­lar ve İngi­liz­ler Irak'ı işgal ettiler.